تبلیغات
انجمن زیست شناسی نمونه رفسنجان - تحقیقات زیست شناسی در شهرستان فسا
انجمن زیست شناسی نمونه رفسنجان
! love biology
به وبلاگ علمی زیست شناسی رفسنجان خوش آمدید
انجمن زیست شناسی رفسنجان
مرتبه
تاریخ : یکشنبه 27 اسفند 1391

بررسی تأثیر باکتریهای Bacillus subtilis و B. licheniformis به عنوان باکتریهای پروبیوتیکی و ترکیب آهن فروسولفات بر برخی فاکتورهای خونی لارو ماهی قزل آلا Oncorhynchus mykiss طی دوره انکوباسیون


مطالعه ماهی گامبوزیا به علت ارزش بیولوژیکی در کنترل بیماری مالاریا و اثرات منفی آن بر گونه های بومی مهم است. هدف از این مطالعه بررسی ترکیب سنی، نسبت جنسی، رشد و همآوری جمعیت ماهی گامبوزیا G. holbrooki در شهرستان فسا بود. بدین منظور جمعاً 458 نمونه ماهی از دو جمعیت قنات و چشمه در بهار و تابستان 1386 صید شد. در هر دو جمعیت نسبت ماده ها بیشتر از نرها بود (05/0>P) و ماهیان دارای دو گروه سنی+0 و +1 بودند. در جمعیت قنات دامنه وزنی و طولی به ترتیب 89/2-14/0 گرم و 9/54-8/21 میلی متر و در جمعیت چشمه به ترتیب 13/2-12/0 گرم و 49-98/20 میلی متر بود. در هر دو جمعیت فاکتور وضعیت جنس نر بیشر از ماده، ماهیان +0 بیشتر از +1 و فصل بهار بیشتر از تابستان بود. در هر دو جمعیت مقدار b از رابطه رگرسیونی طول- وزن، رشد را در جنس نر آلومتریک منفی و در جنس ماده آلومتریک مثبت مشخص کرد (05/0>P). در جمعیت قنات متوسط همآوری مطلق 40/17±48/24 با دامنه 81-2 عدد و در جمعیت چشمه متوسط آن 9/14±08/19 با دامنه 86-1 عدد بود. همآوری مطلق با طول و وزن بدن ماهی همبستگی معنی دار داشت. نتایج زیستی به دست آمده از این مطالعه در برنامه ریزی جهت کنترل ماهی گامبوزیا کمک شایانی خواهد کرد.
کلیدواژگان
Gambusia holbrooki؛ سن؛ رشد؛ همآوری
DOI: 264
اصل مقاله

مقایسه برخی خصوصیات زیستی گونه غیر بومی گامبوزیا Gambusia holbrooki,  در قنات بابا شیخ خلیل و چشمه قمپ آتشکده شهرستان فسا

مجتبی نادری1،* ، پرویز زارع1، حمیدرضا عشقی1 و حسین رحمانی2

1 بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بندرعباس

2 ساری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گروه شیلات

تاریخ دریافت: 8/9/89                 تاریخ پذیرش: 22/12/89

چکیده

مطالعه ماهی گامبوزیا به علت ارزش بیولوژیکی در کنترل بیماری مالاریا و اثرات منفی آن بر گونه های بومی مهم است. هدف از این مطالعه بررسی ترکیب سنی، نسبت جنسی، رشد و همآوری جمعیت ماهی گامبوزیا G. holbrooki در شهرستان فسا بود. بدین منظور جمعاً 458 نمونه ماهی از دو جمعیت قنات و چشمه در بهار و تابستان 1386 صید شد. در هر دو جمعیت نسبت ماده ها بیشتر از نرها بود (05/0>P) و ماهیان دارای دو گروه سنی+0 و +1 بودند. در جمعیت قنات دامنه وزنی و طولی به ترتیب 89/2-14/0 گرم و 9/54-8/21 میلی متر و در جمعیت چشمه به ترتیب 13/2-12/0 گرم و 49-98/20 میلی متر بود. در هر دو جمعیت فاکتور وضعیت جنس نر بیشر از ماده، ماهیان +0 بیشتر از +1 و فصل بهار بیشتر از تابستان بود. در هر دو جمعیت مقدار b از رابطه رگرسیونی طول- وزن، رشد را در جنس نر آلومتریک منفی و در جنس ماده آلومتریک مثبت مشخص کرد (05/0>P). در جمعیت قنات متوسط همآوری مطلق 40/17±48/24 با دامنه 81-2 عدد و در جمعیت چشمه متوسط آن 9/14±08/19 با دامنه 86-1 عدد بود. همآوری مطلق با طول و وزن بدن ماهی همبستگی معنی دار داشت. نتایج زیستی به دست آمده از این مطالعه در برنامه ریزی جهت کنترل ماهی گامبوزیا کمک شایانی خواهد کرد.

واژه های کلیدی: Gambusia holbrooki، سن، رشد، همآوری.

* نویسنده مسئول، تلفن: 09177314634، پست الکترونیکی:Naderi_m_2008@yahoo.com

مقدمه

 

ماهی گامبوزیا Gambusia Holbrooki (Givord, 1859) از راسته کپور دندان ماهی شکلان (Cyprinodontiforms) و از خانواده Peocilidae است که منشاء اصلی آنها آمریکای شمالی بوده و برای کنترل زیستی پشه مالاریا به سراسر جهان انتقال یافته است و پراکنش وسیع در تمام اقلیم ها به جز قطب جنوب داشته و با توجه به پراکنش وسیع و فراوانی زیاد این گونه انتظار می رود که دارای تحمل زیاد به شرایط نامساعد محیطی مانند مقادیر اکسیژن کم، درجه حرارت بالا، شوری بالا، قدرت سازگاری بالا و خصوصیات زیست شناسی متغیری در سطوح فردی و اجتماعی داشته و به راحتی در شرایط اسارت تکثیر می شوند (23). این گونه از ماهی در دریاچه های کوچک، نهرها، استخرهای خاکی و آبهای گرم با جریان آرام و ملایم و پوشیده از گیاهان زندگی نموده و تولید مثل می نماید (20، 22 و 25). ماهی گامبوزیا گوشتخوار بوده و از لاروهای شناور پشه ها، سخت پوستان و حشرات کوچک تغذیه می کند. همچنین همجنس خواری در تغذیه آنها مشاهده شده است (17 و 18).

گونه  G. holbrookiاولین بار برای مبارزه بیولوژیک با پشه مالاریا از ایتالیا به شمال ایران آورده شد و در سال 1346 به همین منظور از تالاب انزلی به استان های جنوب کشور ارسال شد (4). در حال حاضر این ماهی تقریباً در تمام نقاط ایران گسترش یافته است که می تواند رقیب غذایی برای بسیاری از گونه های بومی ایران باشد (3).

بعضی از محققین، این ماهی را به واسطه توانایی که در کنترل پشه مالاریا و بیماریهای وابسته به آن دارد به عنوان یک فاکتور زیستی مناسب در کنترل آن در نظر گرفته اند. افراد دیگر به دلیل اثرات منفی که این ماهی بر روی بسیاری از گونه های جانوری بومی مانند گونه های دیگر ماهیان، تعدادی از دوزیستان و بی مهرگان آبزی در مکان هایی که آنها معرفی شده اند، دارند به عنوان یک تهدید بیولوژیکی در بعضی از مکان ها در نظر گرفته اند. بر همین اساس نظرات نسبت به این ماهی کاملاً متفاوت است. بنابراین بر اساس نظرات متفاوت محققین در مورد این ماهی، به طور قطع در مورد پراکنش وسیع و فراوان آن ابهاماتی وجود دارد. اطلاعات کمی در ارتباط با فاکتورهای که پراکنش، فراوانی و رفتار این ماهی را کنترل می کند و همچنین توانایی کم در کنترل ماهی گامبوزیا و اثرات آنها در مکان هایی که یک تهدید برای گونه های دیگر در نظر گرفته می شود، وجود دارد (24).

بنابراین، با توجه به خصوصیات اکولوژی و بیولوژی ماهی گامبوزیا مانند ارزش بیولوژیکی آن در کنترل بیماری مالاریا و اثر متقابل آن با موجودات زنده دیگر در اکوسیستم های آبی (درباره اثرات منفی این ماهی بر گونه های بومی)، تاکنون مطالعات ناچیز و پراکنده در ایران صورت گرفته است به طوری که قربانی و همکاران (1386) برخی خصوصیات رشد و تغذیه ماهی Gambusia holbrooki  را در آبراهه های منتهی به تالاب گمیشان و قربانی و همکاران (1386) خصوصیات مورفومتریک و مریستیک این ماهی در سه منطقه سیجوال، مصب گرگان رود و آبراهه منتهی به تالاب گمیشان را مورد مطالعه قرار داده اند (2 و 3).

 در این مطالعه برخی خصوصیات زیستی مانند ساختار سنی و جنسی، رشد و همآوری ماهی گامبوزیا در آبهای منطقه فسا، استان فارس بررسی شده است.

مواد و روشها

قنات بابا شیخ خلیل حدود سه کیلومتری شمال شهر نوبندگان، شهرستان فسا در دامنه رشته کوهی به ارتفاع 100 الی 150 متری به نام دره اناری قرار گرفته است این رشته قنات ها به قطر دهانه 5/1 الی 2 متر و عمق حدود20 الی 25 متر می باشد. چشمه قمپ حدود 20 الی 23 کیلو متری شمال شهرستان فسا در وسط کوه تودج و خرمن کوه واقع شده است. آب این چشمه از ذوب برف های این قلل تأمین می گردد. مقدار آب موجود در این چشمه بستگی به میزان برف موجود در کوه های فوق الذکر داشته به طوری که خروجی آب بین 4 الی 80 اینچ در نوسان می باشد. آب این مکان به علت عبور از لایه های آهکی و گچی از غلظت و سختی بالایی برخوردار می باشد (1).

برای انجام این بررسی، 458 نمونه ماهی G. holbrooki (214 نمونه از قنات بابا شیخ خلیل و 244 نمونه از چشمه قمپ آتشکده) در بهار و تابستان 1386 با استفاده از ساچوک با چشمه 1 میلی متر صید شده و در فرمالین 10 درصد تثبیت گردید. طول کل بدن به وسیله کولیس با دقت 01/0 میلی متر اندازه گیری و وزن بدن به وسیله ترازوی دیجیتالی با دقت 01/0 گرم توزین شد. برای تعیین سن 8 تا 10 فلس از بخش پایینی باله پشتی سمت چپ ماهی برداشته شد. نمونه ها با استفاده از وجود یا عدم وجود گونوپودیوم تعیین جنسیت شدند (2).

رابطه طول و وزن از معادله رگرسیونی  استفاده شده که W وزن بدن بر حسب گرم، L: طول بدن بر حسب میلی متر، a عدد ثابت و b شیب خط رگرسیونی می باشد (5). برای محاسبه فاکتور وضعیت از فرمول زیر استفاده گردید که معمولاً مقدار آن بین 5/2 تا 4 متغیر می باشد.                                         

که W وزن بدن بر حسب گرم،  Lطول کل بدن بر حسب سانتیمتر و b شیب خط رگرسیونی بین طول و وزن می باشد (7).

برای تعیین الگوی رشد از فرمول پاولی استفاده گردید (10).

 

sdlnL و  sdlnW: انحراف معیار لگاریتم طول و وزن،  b: شیب خط رگرسیونی طول و وزن،  r: ضریب همبستگی بین طول و وزن و : n تعداد نمونه می باشد.

t محاسباتی با t جدول با درجه آزادی n-2 مقایسه شده و در صورتی که t محاسباتی بزرگتر از t جدول باشد، الگوی رشد آلومتریک بوده و در این صورت اگر b شیب خط رگرسیونی بین طول و وزن بزرگتر از 3 باشد الگوی رشد آلومتریک مثبت و در غیر این صورت آلومتریک منفی می باشد. ولی اگر t محاسباتی کوچکتر از t جدول باشد الگوی رشد ایزومتریک می باشد.

همآوری مطلق با شمارش تخم های در حال تکامل، جنین و لاروهای موجود در تخمدان تعیین گردید. سپس همآوری نسبی نسبت به وزن بدن و طول کل محاسبه گردید. برای آنالیز رگرسیون همآوری با طول یا وزن کل از مدل آلومتریک (رابطه خطی آن به صورت  می باشد) استفاده شد چون این مدل از نظر آنالیز ساده و مستقل از مقیاس نسبی است (28). در این رابطه، Y هماوری و X طول یا وزن کل می باشد.

 

 

 

جدول 1- فراوانی ماهی گامبوزیا G. holbrooki در مکان های نمونه برداری به تفکیک جنسیت و سن

مکان

نمونه برداری

جنس

تعداد

درصد

سن

تعداد

درصد

قنات

بابا شیخ خلیل

ماده

135

1/63

+0

119

1/88

+1

16

9/11

نر

79

9/36

+0

79

100

چشمه

قمپ آتشکده

ماده

162

4/66

+0

159

1/98

+1

3

9/1

نر

82

6/33

+0

82

100

 

 

جدول 2- فاکتور وضعیت ماهیان گامبوزیا در دو فصل بهار و تابستان در مکان های نمونه برداری

مکان نمونه برداری

فصل

انحراف معیار ± میانگین

(حداکثر-حداقل)

قنات بابا شیخ خلیل

بهار

(84/1-15/1) 14/0±37/1

تابستان

 (31/2-91/0) 18/0±2/1

چشمه قمپ آتشکده

بهار

 (37/1-55/0) 14/0±02/1

تابستان

 (29/2-93/0) 18/0±18/1

 

به منظور مقایسه میانگین طول، وزن و همآوری بین دو جنس، مکان نمونه برداری و سن از آزمونهای تحلیل واریانس و کوواریانس و نسبت کلی نر به ماده از آزمون مربع کای () استفاده گردید (35).  تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و Excel انجام شد.

نتایج

از 214 نمونه ماهی صید شده در قنات بابا شیخ خلیل، 79 عدد جنس نر (9/36 درصد) و 135 عدد جنس ماده (1/63 درصد) و از 244 نمونه ماهی صید شده در چشمه قمپ آتشکده 82 عدد جنس نر (6/33 درصد) و 162 عدد جنس ماده (4/66 درصد) بودند. نتایج آزمون مربع کای نشان داد که نسبت ماده ها بیشتر از نرها می باشد و دارای اختلاف معنی داری با نسبت 1:1 است (P<0.05). در هر دو مکان نمونه برداری سن تمام ماهیان جنس نر+0 بودند. در قنات بابا شیخ خلیل از 135 ماهی جنس ماده، 1/88 درصد دارای گروه سنی+1 و بقیه +0 بودند. در چشمه قمپ آتشکده از 162 ماهی جنس ماده، 1/98 درصد +1 و بقیه +0 بودند (جدول 1).

بزرگترین ماهی ماده صید شده به ترتیب دارای طول و وزن 9/54 میلی متر و 89/2 گرم و بزرگترین نمونه جنس نر صید شده به ترتیب دارای طول و وزن 9/33 میلی متر و 43/0 گرم بود. کوچکترین ماهی ماده صید شده دارای طول کل 21 میلی متر و وزن 11/0 گرم و ماهی جنس نر 89/20 میلی متر و 12/0 گرم وزن داشت (جدول 3). 

میانگین طول کل بدن در جنس ماده به طور معنی داری بیشتر از جنس نر، در سن +1 به طور معنی داری بیشتر از +0 و در جمعیت قنات بابا شیخ خلیل به طور معنی داری بیشتر از جمعیت چشمه قمپ آتشکده بود (P<0.05). مقایسه میانگین های وزن بین جمعیت های دو منطقه با فرض برابری طول های آنها اختلاف معنی داری نشان داده و در جمعیت قنات بیشتر از جمعیت چشمه بوده است (ANCOVA) ( P<0.05) (جدول 2).

بررسی میزان فاکتور وضعیت در جنس ها و جمعیت های مختلف نشان داد که میزان این فاکتور در جنس های نر دو جمعیت بیشتر از جنس های ماده بوده است (P<0.05) همچنین مقایسه این فاکتور در جنس های مشابه دو جمعیت نشان داده که میزان فاکتور وضعیت هر دو جنس در جمعیت قنات بیشتر از جمعیت چشمه بوده است (P<0.05) (جدول 2). همچنین در هر دو جمعیت میزان فاکتور وضعیت در فصل بهار بیشتر از فصل تابستان و در فصول مشابه میزان آن در قنات بیشتر از چشمه بود (جدول 2).

بررسی الگوی رشد به کمک فرمول پاولی نشان داد که در جنس نر هر دو جمعیت آلومتریک منفی و در جنس ماده هر دو جمعیت آلومتریک مثبت می باشد (جدول 4). متوسط همآوری مطلق در جمعیت قنات بابا شیخ خلیل 37/17 ± 74/24 عدد، حداقل 2 عدد و حداکثر 81 بوده، در حالی که در جمعیت چشمه قمپ آتشکده متوسط همآوری مطلق 9/14 ± 08/19 عدد، حداقل 1 عدد و حداکثر 86 بوده است. در جمعیت قنات بابا شیخ خلیل متوسط همآوری نسبی 26/12 ± 89/26 عدد به ازای هر گرم از وزن بدن و 34/0 ± 59/0 عدد به ازای هر میلی متر از طول کل تعیین شد. در جمعیت چشمه قمپ آتشکده متوسط همآوری نسبی 69/12 ± 95/31 عدد به ازای هر گرم از وزن بدن و 32/0 ± 53/0 عدد به ازای هر میلی متر از طول کل تعیین شد ( جدول 5). مقایسه میزان همآوری مطلق در سنین و جمعیتهای مورد مطالعه تفاوت معنی داری نشان داده است (P<0.05) و مقدار آن در ماهیان صفر ساله اختلافی مشاهده نشد (P>0.05) ولی در سنین یکساله میزان همآوری در جمعیت چشمه بیشتر از قنات بوده است (P<0.05). مقایسه همآوری در دو جمعیت در صورت برابری طول ها، اختلاف معنی داری نشان داده است (ANCOVA) (P<0.05). تغییرات همآوری ماهی گامبوزیا در هر دو مکان نمونه برداری همبستگی معنی دار و مثبت را با طول و وزن بدن ماهی نشان داد(P<0.05). به طوری که با افزایش طول و وزن بدن ماهی افزایش قابل ملاحظه ای در همآوری مطلق مشاهده گردید. معادلات هماوری مطلق (F) با وزن (W) و طول (L) کل برای دو جمعیت به شرح زیر می باشد:

جمعیت قنات بابا شیخ خلیل

(591/0=r2 و 76=n) Log W0276/1 + 382/1=Log F

(570/0=r2 و 75=n) Log L1773/3 + 699/3- =Log F

جمعیت چشمه قمپ آتشکده

(603/0=r2 و 101=n) Log W1491/1 + 514/1=Log F

(569/0=r2 و 101=n) Log TL7376/3 + 523/4- =Log F

در ضمن طول کل و ورن کوچکترین ماهی ماده بالغ (دارای جنین در شکم) صید شده به ترتیب 14/0 گرم و 7/22 میلی متر بود.

 

جدول 3- میانگین طول کل، وزن بدن و فاکتور وضعیت  ماهی گامبوزیا G. holbrooki در مکان های نمونه برداری

مکان

نمونه برداری

جنس

سن

وزن بدن (گرم) ±

انحراف معیار

طول کل (میلی متر)

±

انحراف معیار

فاکتور وضعیت

±

انحراف معیار

قنات

بابا شیخ خلیل

ماده

+0

35/0±53/.

 (48/1-14/0)

94/6±05/35

 (47-1/22)

18/0±37/1

(57/2-03/1)

+1

54/0±75/1

 (89/2-96/0)

99/3±96/47

(9/54-6/41)

06/0±62/0

(71/0-52/0)

کل

55/0± 66/0

 (89/2-14/0)

79/8±05/34

(9/54-1/22)

17/0±28/1

(44/2-97/0)

نر

+0

07/0±24/0

(43/0-14/0)

53/2±85/26

(9/33-8/21)

24/0±02/2

(61/2-35/1)

کل ماهیان

+1-+0

42/0±52/0

(89/2-14/0)

71/7±33/31

(9/54-8/21)

16/0±11/1

(28/2-66/0)

چشمه

قمپ آتشکده

ماده

+0

26/0±47/

(57/1-11/0)0

36/5±34/31

(7/46-21)

16/0±12/1

(19/2-88/0)

+1

 37/0±79/1

(13/2-4/1)

  95/0±48

(49-1/47)

09/0±64/0

(71/0-54/0)

کل

 31/0±49/0

(13/2-11/0)

77/5±65/31

(49-21)

15/0±10/1

(15/2-86/0)

نر

+0

06/0±20/0

(4/0-12/0)

28/2±25

(60/32-98/20)

17/0±59/1

(24/2-18/1)

کل ماهیان

+1-+0

3/0±4/0

(13/2-11/0)

82/5±49/29

(49-98/20)

14/0±01/1

(03/2-68/0)

اعداد داخل پرانتز حداقل و حداکثر می باشد.

 

 

جدول 4- پارامترهای رابطه طول و وزن و الگوی رشد در ماهی گامبوزیا G. holbrooki در مکان های نمونه برداری

مکان نمونه برداری

جنسیت

a

b

S.E.(b)

r

الگوی رشد

قنات بابا شیخ خلیل

ماده

00001/0

0918/3

043/0

99/0

آلومتریک مثبت

نر

00006/0

4966/2

145/0

89/0

آلومتریک منفی

چشمه قمپ آتشکده

ماده

000007/0

201/3

055/0

98/0

آلومتریک مثبت

نر

00003/0

7141/2

138/0

91/0

آلومتریک منفی

      در جدول فوق a مقدار ثابت، b شیب خط رگرسیون، S.E.(b)  خطای معیار b و r ضریب همبستگی می باشد.

 

جدول 5- همآوری مطلق و نسبی ماهی گامبوزیا G. holbrooki در مکان های نمونه برداری

مکان

نمونه برداری

سن

تعداد

انحراف معیار ± همآوری مطلق

همآوری نسبی

(به وزن بدن)

همآوری نسبی

(به طول بدن)

 

+0

60

86/11±92/18

(44-2)

83/12±43/28

(12/65-48/4)

26/0±53/0

(10/1-07/0)

قنات بابا شیخ خلیل

+1

16

66/17±56/46

(81-21)

17/8±11/27

(62/38-71/10)

34/0±96/0

(59/1-47/0)

 

کل

76

37/17±74/24

(81-2)

26/12±89/26

(48/4-12/65

34/0±59/0

(07/0-59/1)

 

+0

98

91/9±14/17

(49-1)

51/12±47/31

(71/65-13/3

24/0±50/0

(20/1-03/0)

چشمه قمپ آتشکده

+1

3

21/3±67/83

(86-80)

7/8±85/47

(14/57-91/39)

05/0±74/1

(8/1-7/1)

 

کل

101

9/14±08/19

(86-1)

69/12±95/31

(71/65-13/3

32/0±53/0

(80/1-03/0)

اعداد داخل پرانتز حداقل و حداکثر می باشد.

 


بحث

در این مطالعه در هر دو جمعیت، جنس ماده از 2 گروه سنی+0 و +1 ساله بود که گروه سنی +0 ساله گروه غالب را به خود اختصاص دادند و نرهای صید شده، فقط از گروه سنی صفر ساله بودند و گروه سنی بیشتر از +1 ساله در نمونه ها مشاهده نشد. ترکیب سنی جمعیت های مطالعه حاضر با جمعیت گامبوزیای مصب رودخانه گودالکیویر در اسپانیا و آبهای داخلی منطقه مدیترانه غربی ترکیه مشابه بوده که احتمالاً دلیل این امر، از بین رفتن اکثر نمونه ها در زمستان بوده و باقی مانده ماهی ها تولید مثل نموده و جمعیت را در بهار احیاء می کنند(9 و 21). حداکثر سن مشاهده شده در این ماهی +2 در جنس ماده گزارش شده است (31).

نسبت جنسی نر به ماده در دو جمعیت مورد مطالعه، اختلاف معنی داری نشان داده که نزدیک به نسبت جنسی جمعیت ماهی گامبوزیا مصب رودخانه گودالکیویر در اسپانیا و آب های داخلی منطقه مدیترانه غربی ترکیه می باشد (9 و 21). در این مطالعات تعداد ماهیان جنس ماده تقریباً دو برابر جنس نر است. درحالی که نسبت جنسی در ماهیان جوان گامبوزیا نخست  1:1 می باشد و مرگ و میر بالاتر ماهیان نر در مراحل بعد منتج به غالب شدن جنس ماده می گردد (31). ماهیان جنس ماده وزن و طول بیشتری از جنس نر داشتند. میانگین طول و وزن ماهیان گامبوزیا در این مطالعه با جمعیت ساکن حوزه رودخانه گودالکیویر و آبهای داخلی منطقه مدیترانه غربی ترکیه مشابه بود (21). میانگین طول و وزن ماهی در هر دو منطقه مورد مطالعه یکسان بود. ماهیان گامبوزیا نسبتاً کوچک هستند و معمولاً دامنه طولی حدود 5-1 سانتیمتر دارند که گاهی اوقات تا حدود 6 سانتیمتر می رسند (32). قربانی و همکاران (1386) طول کل بزرگترین ماهی ماده صید شده را 68 میلی متر در آبراهه ای منتهی به تالاب گمیشان ثبت کرده اند(3). در این مطالعه حداکثر طول ماهی گامبوزیا 55 میلی متر بود که از قنات بابا شیخ خلیل صید شد.

در مطالعات قبلی گزارش کردند که ساختار باله مخرجی (گونوپودیوم) در ماهی جنس نر در میانگین طولی برابر و بزرگتر از 15 میلی متر قابل تشخیص است (12). چون در این مطالعه تعیین جنسیت بر اساس وجود یا عدم گونوپودیوم بود (9 و 21)، بنابراین تعیین جنسیت ماهیان کوچکتر از کوچکترین ماهی جنس نر قابل تشخیص نیست چون ممکن است ماهی جنسیت نر داشته باشد اما گونوپودیوم تشکیل نشده باشد. به همین دلیل در این مطالعه ماهیان کوچکتر از کوچکترین ماهی جنس نر که تعداد آنها زیاد نبود از مطالعه حذف شدند و در محاسبه نسبت جنسی و پارامترهای زیستی دیگر به تفکیک جنسیت در نظر گرفته نشد. در این مطالعه کوچکترین ماهی جنس نر دارای گونوپودیوم طولی برابر با 22 میلی متر در قنات بابا شیخ خلیل و 21 میلی متر در چشمه قمپ آتشکده داشت. کوچکترین ماهی ماده دارای جنین در شکم معمولاً طولی برابر با 20 میلی متر دارد (12)، اما ماهی ماده دارای جنین با طول 16 میلی متر نیز ثبت شده است (23). در این مطالعه کوچکترین ماهی ماده دارای جنین طولی برابر با 23 میلی متر در قنات بابا شیخ خلیل و 7/22 میلی متر در چشمه قمپ آتشکده داشت. وزن بلوغ ماهیان ماده گامبوزیا را 1-2/0 گرم گزارش کرده اند (8، 15 و 26)، در حالی که در مطالعه حاضر کوچکترین ماهی دارای جنین وزنی برابر با 14/0 گرم داشت.

در مطالعه حاضر اختلاف معنی داری در میزان فاکتور وضعیت در جنس ها، سنین و فصول محتلف مشاهده گردید و با افزایش سن مقدار آن کاهش یافت. همچنین میزان فاکتور وضعیت در قنات بیشتر از چشمه بود. تغییرات در ضریب وضعیت ممکن است با اختلافات در شرایط محیطی نظیر فصل، کیفیت غذا و زیستگاه (دریاچه یا رودخانه) و یا اختلافات بین گونه ای مرتبط باشد (19).

در این مطالعه مقدار b رابطه طول و وزن ماهی 7/2-5/2 در جنس نر و 2/3-1/3 در جنس ماده به دست آمد و رشد آلومتریک منفی جنس نر و آلومتریک مثبت جنس ماده ماهی گامبوزیا را نشان داد. در مطالعات لیو (1985) مقدار b رابطه طول و وزن بدون هیچ گونه اختلافی بین دو جنس نر و ماده برابر با 5/3 بوده است (17). همچنین در مطالعه ازترک و ایکز (2004) مقادیر b در مناطق مختلف در جنس نر 34/3-67/2 و در جنس ماده 3/3-2/3 به دست آمد. در مطالعه قربانی و همکاران (1386) الگوی رشد، آلومتریک مثبت بوده است (47/3=b). مقدار میانگین b اغلب برابر 3 بوده و بین 4- 2 قرار دارد (29). تفاوت در مقدارb  به مراحل مختلف رشد و نمو، سن، بلوغ جنسی ماهی، جنسیت، گونه، موقعیت جغرافیائی منطقه، شرایط محیطی نظیر درجه حرارت و فصل صید نمونه ها (تاریخ و زمان صید)، پر و خالی بودن دستگاه گوارش، کمیت و کیفیت غذا، بیماریها و آلودگیهای انگلی بستگی دارد (6، 30 و 34). در هنگام بلوغ جنس ماده سریع تر از جنس نر افزایش وزن پیدا می کند که در یک طول یکسان جنس ماده سنگین تر از جنس نر می باشد (31) که مشابه نتایج این مطالعه می باشد. در زمان بلوغ نرها رشد خیلی کمی دارند در حالی که ماده ها به رشد خودشان ادامه می دهند (31 و 36). پایک و همکاران (2006) معتقد هستند که علاوه بر فاکتورهای زیستی، پارامترهای غیر زیستی شامل درجه حرارت آب، شوری، جیره غذایی، میزان مصرف غذا و تراکم بر میزان رشد گامبوزیا تأثیر دارد (23).

میران همآوری گامبوزیا در مناطق مختلف به طور قابل توجه ای متفاوت است و از 1 تا 375 متغیر می باشد (11 و 21). میانگین همآوری ماهی G. holbrooki 74/24 با دامنه 81-2 در قنات بابا شیخ خلیل و 08/19 با دامنه 86-1 عدد در چشمه قمپ آتشکده بود. همآوری نسبی ماهی گامبوزیا در قنات بابا شیخ خلیل به ازای یک گرم وزن بدن 27 عدد و در چشمه قمپ آتشکده 32 عدد بوده، در صورتی که در تالاب فتیاگول 28 عدد، در تالاب دالامان 43 عدد و در تالاب ارتاکا 35 عدد گزارش شده است (21). همآوری نسبی ماهی گامبوزیا در قنات بابا شیخ خلیل به ازای یک میلی متر طول بدن 59/0 عدد و در چشمه قمپ آتشکده 53/0 عدد، در صورتی که در تالاب فتیاگول 54/0 عدد، در تالاب دالامان 72/0 عدد و در تالاب ارتاکا 71/0 عدد گزارش شده است (21). پایک  و همکاران (2006) بیان کردند که فاکتورهای مؤثر بر همآوری ماهی گامبوزیای ماده، سن در اولین تولید مثل، ابتدا یا انتهای فصل تولید مثل، میزان غذای قابل دسترس، وزن یا طول بدن ماهی جنس ماده و محل جغرافیایی می باشد (23).

همآوری با افزایش طول و وزن بدن ماهی جنس ماده افزایش می یابد که تا حدود زیادی با نتایج این تحقیق مطابقت دارد. همچنین میزان همآوری گروه سنی +0 کمتر از گروه سنی+1 بود. نتایج نشان داد رابطه مهمی بین اندازه مولد ماده و تعداد جنین در تخمدان وجود دارد (11، 17، 27 و 32). در این تحقیق ماهیان بزرگتر همآوری بیشتری داشته و همآوری همبستگی معنی داری با طول ماهی و وزن بدن به صورت نمایی نشان داد. شوینر (1981) رابطه طول کل و همآوری مطلق را به صورت خطی نشان داد (27)، در حالی که وو و همکاران (1974)؛ هیوجز (1985)؛ کندی و همکاران (1986) و ازترک و ایکز (2004) این رابطه را به صورت نمایی بیان کردند (13، 14، 21 و 34). همآوری با افزایش وزن بدن به صورت خطی افزایش می یابد و بستگی به موقعیت جغرافیایی دارد (31 و 33 )، اما ازترک و ایکز (2004)  رابطه همآوری با وزن بدن را به صورت نمائی بیان کردند (21).

نتایج این تحقیق نشان داد که جمعیت های مختلف گامبوزیا می توانند در بسیاری از خصوصیات ریخت شناسی و زیست شناسی تفاوت های قابل توجه ای داشته باشند که با توجه به نوع صفت مورد مطالعه، فاکتورهای محیطی می توانند بر این تنوع مؤثر باشند. در مطالعه حاضر، جمعیت های گامبوزیا با توجه به شرایط زیستگاهی متفاوت قنات و چشمه، در بسیاری از صفات، نظیر فاکتور وضعیت، شاخص رشد گنادی، میزان همآوری، فراوانی افراد در زمان های مختلف تفاوت های بارزی را نشان دادند. به طور کلی جمعیت های ماهی گامبوزیا می توانند از طریق تغییرات ژنتیکی یا تکاملی در پاسخ به شرایط که در مکان یا زمان تغییر می کند سازگار شوند، و تنوع ژنتیکی قابل توجه ای در داخل یا بین جمعیت ها به وجود آورند.

تشکر و قدردانی 

در اینجا لازم دانسته که از آقای دکتر اصغر عبدلی به خاطر کمک ها و راهنمایی های ارزشمندشان در شناسایی گونه و از آقای حیدر حیدرزاده و خانم سهیلا قاسمی به خاطر کمک در آزمایشگاه و نیز سایر دوستان کمال تشکر و قدردانی به عمل آید.

مراجع
1. رضا زاده گراشی، ج. 1381. از پسا تا فسا. انتشارات فاضل. 115 صفحه.
2. قربانی، ر.، قلی زاده، م.، ملایی، م. و نعیمی، ا.  1386. بررسی مورفومتریک ومریستیک ماهی گامبوزیا Givord1859 Gambusia holbrooki    در سه منطقه سیجوال، مصب گرگان رود و آبراهه منتهی به تالاب گمیشان. مجله شیلات آزاد شهر. سال اول، شماره 3: 54-49.
3. قربانی، ر.، ملایی، م.، حاجی مرادلو، ع،  و چیت ساز،  ح.  1386. بررسی کفزی و برخی خصوصیات زیستی ماهی گامبوزیا Gambusia holbrooki در آبراهه ای منتهی به تالاب گمیشان. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، جلد چهاردهم، شماره 5: 150-140.
4. عبدلی، ا و نادری، م. 1387. تنوع زیستی ماهیان دریای خزر. انتشارات علمی آبزیان. 242 صفحه.
 
5. Bagenal, T.B. 1978. Methods for assessment of fish production in freshwater. Third Edition. Blackwell scientific publication Oxford, London Edinburgh Melbourne. 365 pp.
6. Bagenal, T.B. and Tesh, F.W. 1978. Age and growth. In: Bagnal (Editor). Methods for assessment of fish population in freshwater. IBP Handbook, Vol. 3, Blackweel Scientific, London, pp. 101-136.
7. Biswas, S.P. 1993. Manual of methods in fish Biology. South Asian publishers Pvt. Ltd, New Delhi. International Book Co, Absecon High lands, N.J.
8. Brown, C.J.D. and Fox, A.C. (1966) Mosquito fish in a Montana pond. Copeia 1966, 614–616.
9. Fernandez-Delgado, C. and Rossomanno, S. 1997. Reproductive biology of the Mosquitofish in a Permanent Natural Lagoon in South-West Spain: Two tactics for one species. J. Fish Biol. 51: 80-92.
10. Froese, R. and Binohlan, C. 2002. Empirical relationships to estimate asymptotic length, length at first and length at maximum yield per recruit in fishes, with a simple method evaluate length frequency data. Journal of Fish Biology 56: 758- 773.
11. Gall, G.A.E., Cech, J.J., Garcia, R., Resh, V.H. and Washino, R.K. 1980 Mosquitofish– an established predator. Calif. Agricul. 34: 21–22.
12. Ham, R. (1981) The Ecology of Six Native and Two Introduced Fish Species in the Enoggera Creek system, South-East Queensland. B.Sc.(Hons) Griffith University, Brisbane,157 pp.
13. Hughes, A.L. (1985) Seasonal Changes in Fecundity and Size at First Reproduction in an Indiana Population of the Mosquitofish Gambusia affinis. Am. Midl. Nat. 1985; 114: 30-36.
14. Kennedy, P.K., Kennedy, M.L., Zimmerman, E.G., Chesser, R.K. and Smith, M.H. 1986. Biochemical genetics of mosquitofish. V. Perturbation effects on genetic organization of populations. Copeia. 937–945.
15. Lewis, W.M. (1970) Morphological adaptations of cyprinodontoids for inhabiting oxygen deficient waters. Copeia 1970, 319–326.
16. Liu, E.H., Smith, M.H., Godt, M.W., Chesser, R.K., Lethco,  A.K. and Henzler, D.J. (1985) Enzyme levels in natural mosquitofish populations. Physiol. Zool. 58, 242– 252.
17. Meffe, G.K. 1986. Cannibalism, food availability, and reproduction in mosquitofish:  a critique. American Nat. 127: 897–901.
18. Nesbit, D.H. and Meffe, G.K. 1993. Cannibalism Frequencies in Wild Populations of the Eastern Mosquitofish (G. holbrooki: Poeciliidae) in South Carolina. Copeia. 18(3): 867-870.
19. Nikolsky, G. W. 1969. Theory of fish population dynamics (in Russion). Edinburgh.  T. & A.Constable.321 p.
20. Nordlie, F.G. and Mirandi, A.1996. Salinity Relationship in a Freshwater Population of Eastern Mosquitofish. J. Fish Biol. 49: 1226-1232.
21 .Öztürk, Ş., and İkįz, R., 2004. Some Biological Properties of Mosquitofish Populations (Gambusia affinis) Living in Inland Waters of the Western Mediterranean Region of Turkey. Turk J. Vet. Anim. Sci. 28: 355-361.
22. Peterson, N.B.and Peterson, M.S. 1990 Comparative Life History of Female Mosquitofish, Gambusia affinis, in Tidal Freshwater and Oligohaline Habitats. Environ. Biol. Fish. 27: 33-41.
23. Pyke, G. M., 2006. A review of the biology of Gambusia affinis and G. holbrooki. Reviews in Fish Biology and Fisheries. 00:1–27.
24. Pyke, G. M., 2008. Plague Minnow or Mosquito Fish? A Review of the Biology and Impacts of Introduced Gambusia Species. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics. 39: 171-191. 10.1146/annurev.ecolsys.39.110707.173451.
25. Rupp, H.R. 1997. Mosquito Control with Gambusia affinis. J. Am. Mosq. Contr. Assoc. 13: 296.
26. Ryder, J.A. (1882) Structure and ovarian incubation of Gambusia patruelis, a top-  minnow. Amer. Nat. 16, 109–118.
27. Schoenherr, A.A. (1981) The role of competition in the displacement of native fishes by introduced species. In: Naiman, R.J. and Soltz D.L. (eds.), Fishes in North American Deserts. Wiley Interscience, New York, pp. 173–203.
28. Somers, K.M., 1991. Characterising size-specific fecundity in crustaceans. In: Wenner, A., Kuris, A. (Eds.), Crustacean Egg Production. Crustacean Issues, vol. 7, pp. 357–378. M.M. Harlıog˘lu et al. / Aquaculture 230 (2004) 189–195 195.
29. Tesch, F. W., 1971: Age and growth. In: Methods for assessment of fish production  in fresh waters. W. E. Ricker (Ed.). Blackwell Scientific Publications, Oxford, pp. 98–130.
30. Turkmen, M., Erdogan, O., Yildrin, A. and Akyurt, I. 2002. Reproduction tactics, age and growth of Capoeta capoeta umbla Heckel 1843 from the Askale Region of the Karasu River, Turkey. Fisheries Research. 54:317-328.
31. Vargas,M.J. and De Sostoa, A. 1996. Life history of Gambusia holbrooki (Pisces, Poeciliidae) in the Ebro delta (NE Iberian peninsula). Hydrobiologia 341: 215– 224.
32. Vondracek, B., Wurtsbaugh, W.A. and Cech, J.J. 1988. Growth and reproduction of the mosquitofish, Gambusia affinis, in relation to temperature and ration level: cones quences for life history. Environm. Biol. Fish. 21: 45–57.
33. Wu, Y.C., Hoy, J.B. and Anderson, J.R. 1974. The relation ship between length,  weight, and brood size of the mosquitofish, Gambusia affinis (Baird & Girard)  (Cyprinodontes: Poecilidae). Calif. Vector Views 21:29–43.
34. Yildirim, A., Erdogan, O. and Turkmen, M. 2001.On the age, growth and reproduction of the Barbus plebejus escherichi (Steindachner, 1897) in the Olta  Stream of Coruh River (Artvin-Turkey). Turk J Zool, 25: 163-168.
35. Zar, J.H. 1996. Biostatistical Analysis. Prentice-Hall, New Jersey. 662p.
36. Zulian, E., Bisazza, A. and Marin, G. 1993. Determinants of size in male eastern  mosquitofish (Gambusia holbrooki): inheritance and plasticity of a sexual selected  character. Bol. di Zool. 60: 317–322.








برای دانلود اصل مقاله روی اینجا کلیک کنید



برچسب ها: مقاله، تحقیق،
ارسال توسط محمد حسن شاهی
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
کدام موضوع (topic) را در وبلاگ ارائه شود ؟






صفحات جانبی
پیوند های روزانه
logo

biology115

آخرین اخبار زیستی دنیا